İngilizce kelime nasıl ezberlenir? 7 kalıcı kelime ezberleme yöntemi

Çoğu kişi kelime ezberlemeyi bir listeyi defalarca okumak olarak düşünür. Liste okumak tanıdıklık duygusu yaratır ama birkaç gün sonra kelimelerin büyük kısmı kaybolur. Bellek araştırmaları, kalıcı öğrenmenin daha az sürede ama doğru biçimde çalışmaktan geldiğini gösteriyor. Bu yazıda o “doğru biçimi” yedi somut yönteme ve her gün uygulayabileceğin kısa bir rutine dönüştürdük.

Kelime ezberledikten sonra neden bu kadar çabuk unutuyoruz?

Alman psikolog Hermann Ebbinghaus 1885'te yayımladığı çalışmada, anlamsız hece listelerini ezberleyip ne kadarını ne zaman unuttuğunu ölçtü. Ortaya çıkan tablo bugün unutma eğrisi diye bilinir: Yeni öğrenilen bilginin büyük kısmı ilk saatlerde ve ilk günlerde kaybolur, sonra unutma yavaşlar. Kelime ezberlerken de bu kural geçerlidir.

Unutma eğrisi, tekrar edilmeyen bir bilginin zaman içinde ne kadar hızlı unutulduğunu gösteren eğridir. Eğri öğrenmeden hemen sonra dik düşer, zamanla yatay hâle gelir.

İyi haber şu: Eğrinin şekli sabit değildir. Bir bilgiyi doğru zamanda yeniden hatırladığında, bir sonraki unutma daha yavaş gerçekleşir. Yani amaç kelimeyi bir kerede “kafaya yerleştirmek” değil, birkaç kısa ve iyi zamanlanmış hatırlamayla eğriyi her seferinde biraz daha düzleştirmektir. Aşağıdaki yedi kelime ezberleme yönteminin hepsi bu fikre dayanır.

1. Kelimeyi tek başına değil, cümle içinde öğren

“reliable = güvenilir” gibi tek satırlık bir eşleştirme kısa süre aklında kalır, ama kelimeyi ne zaman ve nasıl kullanacağını söylemez. Aynı kelimeyi bir cümlede gördüğünde hem anlamını hem de hangi kelimelerle birlikte kullanıldığını öğrenirsin.

Bu cümle sana reliable kelimesinin bir şeyi nitelediğini ve “eski” gibi bir sıfatla karşılaştırılabildiğini gösterir. Bir kelimenin birden fazla anlamı ya da türü varsa her biri için ayrı bir cümle görmek daha da önemlidir: book hem “kitap” hem de “rezervasyon yapmak” demektir ve bunu ancak iki farklı cümleyle fark edersin.

Cümle, kelimeye bir de bağlam kazandırır. Bağlam, beynin kelimeyi geri çağırırken tutunabileceği ek ipuçları demektir: kim konuşuyor, nerede, ne hakkında. Tek başına bir kelimeyi hatırlamaya çalıştığında elinde yalnızca kelimenin kendisi vardır; cümleyle öğrendiğinde ise sahnenin tamamı vardır.

Kelime ezberlerken defter kullanıyorsan, kelimenin yanına mutlaka kısa bir örnek cümle ekle. Cümleyi kendin kurabiliyorsan daha da iyi; kendi hayatından bir cümle (“My neighbour is very reliable.”) hazır bir cümleden daha kolay hatırlanır.

2. Sesini duy ve sesli söyle

İngilizcede yazılış ve okunuş çoğu zaman birbirini tutmaz. Comfortable, Wednesday ya da island gibi kelimeler yazıldığı gibi okunmaz. Kelimeyi yalnızca gözle ezberlersen, onu konuşmada duyduğunda tanımayabilirsin. Bu yüzden her yeni kelimenin sesini en az bir kez dinle ve sesli tekrar et.

Sesli söylemenin kelime ezberlemeye ayrıca bir faydası var. Araştırmacılar, sesli okunan kelimelerin sessiz okunanlardan daha iyi hatırlandığını defalarca gözlemledi; bu bulguya üretim etkisi deniyor. Kelimeyi söylerken hem ağzını hareket ettiriyor hem de kendi sesini duyuyorsun; bu da belleğe fazladan bir iz bırakıyor.

• Kelimeyi önce tek başına, sonra cümle içinde dinle. Cümlede vurgu ve bağlantılar değişir.
• Kendi sesinle söyle. Fısıldamak bile hiç söylememekten iyidir.
• Bir aksan seç ve ona alış. İngiliz ve Amerikan telaffuzu arasında bazı kelimelerde belirgin farklar vardır; başlangıçta birini temel almak işini kolaylaştırır.
• Yavaş dinle, sonra normal hızda dinle. Yavaş okuma heceleri, normal hız gerçek konuşmayı gösterir.

3. Okuyarak değil, kendini sınayarak çalış

Bir listeyi tekrar tekrar okumak tanıdık gelir ve öğreniyormuş gibi hissettirir. Ama bilgi, ancak onu hafızandan geri çağırmaya çalıştığında güçlenir. Buna aktif hatırlama denir ve kelime ezberlemenin en verimli yollarından biridir.

Aktif hatırlama, bilgiye bakmadan önce onu hafızadan çıkarmaya çalışmaktır. Bir kelimenin anlamını kendi kendine söylemeye çalışmak aktif hatırlamadır; anlamını okumak değildir.

Bu konudaki en çok alıntılanan çalışmalardan birinde (Roediger ve Karpicke, 2006) öğrenciler bir metni ya tekrar tekrar okudu ya da okuduktan sonra hatırladıklarını yazarak kendilerini sınadı. Çalışmadan hemen sonra tekrar okuyanlar biraz daha iyiydi; ama bir hafta sonra kendini sınayan grup belirgin biçimde daha fazlasını hatırlıyordu. Buna sınama etkisi deniyor.

Pratikte bunun anlamı şu: Kelimenin İngilizcesini gör, anlamını söylemeden önce bir saniye düşün, sonra cevaba bak. Bildiysen geç, bilemediysen kelimeyi biraz sonra yeniden karşına çıkar. Kâğıt kartlar da, kelime kartı uygulamaları da tam olarak bu işi yapar.

4. Unutmadan hemen önce tekrar et: aralıklı tekrar

Bir kelimeyi ezberledikten sonra tekrar etmezsen, unutma eğrisi işini yapar. Her başarılı tekrardan sonra ise kelime biraz daha uzun süre aklında kalır. Bu yüzden tekrarların arasını giderek açmak, aynı kelimeyi her gün tekrar etmekten çok daha verimlidir.

Aralıklı tekrar, bir bilgiyi giderek uzayan aralıklarla (örneğin 1 gün, 3 gün, 1 hafta, 2–3 hafta sonra) tekrar etme yöntemidir. Bilgiyi unutmak üzereyken hatırlamak, onu en çok güçlendiren andır.

Aralıklı çalışmanın toplu çalışmaya üstünlüğü, psikolojide en sağlam bulgulardan biri sayılır. Yüzlerce deneyi bir araya getiren bir analiz (Cepeda ve arkadaşları, 2006), aynı toplam süre harcandığında çalışmayı zamana yaymanın, tek seferde yapmaktan daha kalıcı öğrenme sağladığını gösterdi. Basit bir örnek takvim:

Bu takvimi elle tutmak zordur; yüzlerce kelime ezberlerken hangisinin ne zaman tekrar edileceğini hatırlamak pratik değildir. Aralıklı tekrar yapan bir kart uygulaması bunu senin yerine hesaplar ve her gün yalnızca zamanı gelen kelimeleri gösterir. İngilizce Dil Atölyesi'ndeki kartlar da yukarıdaki takvimi izler: Hiç unutmadığın bir kelime, öğrendiğin günden sayarsak 1., 4., 11., 29., 74. ve 186. günlerde karşına çıkar; yani altı tekrarla yarım yılı geçer. Hatırlayamadığın kelime ertesi gün geri döner.

Sık takıldığın kelimeleri ayrıca not et. Birkaç kez hatırlayamadığın kelimeler genellikle başka bir kelimeyle karıştırdıkların ya da hiç cümlede görmediklerindir. Bunlara ayrı bir küçük deste olarak daha sık dönmek işe yarar. Uygulama da iki kez ya da daha fazla hatırlayamadığın kelime ve ifadeleri “Zor kelime ve ifadeler” destesinde ayrıca toplar.

5. Sık kullanılan kelimelerden başla, seviyene göre ilerle

Kelime ezberlerken her kelime eşit derecede önemli değildir. Günlük konuşmanın ve metinlerin büyük kısmı görece küçük bir kelime grubuyla kurulur. Dil eğitimi araştırmacısı Paul Nation'ın hesaplarına göre bir romanı ya da gazeteyi rahatça okuyabilmek için metindeki kelimelerin yaklaşık %98'ini bilmek gerekir; bu da 8.000–9.000 kelime ailesine karşılık gelir. Konuşmayı anlamak için bu sayı 6.000–7.000 civarındadır. Bu sayılar büyük görünebilir, ama yola en sık kullanılan birkaç bin kelimeyle çıktığında, karşına çıkan cümlelerin çoğunu anlamaya çok daha erken başlarsın.

Bu yüzden rastgele kelime ezberlemek yerine, en sık kullanılanlardan başlayıp seviye seviye ilerlemek daha hızlı sonuç verir. Avrupa Ortak Başvuru Metni'ne (CEFR) göre seviyeler A1 A2 B1 B2 C1 diye ilerler. Seviyeni biliyorsan, o seviyenin kelimelerine odaklan; bilmiyorsan önce kısa bir seviye testi çöz. Bildiğin kelimelerle vakit kaybetmezsin, çok zor kelimelerle de cesaretin kırılmaz.

Uygulamadaki listelerde toplam 5.326 kelime seviyelere ayrılmış durumda: A1 900, A2 872, B1 809, B2 1.427 ve C1 1.318 kelime. Bunlara 750 ifade ve deyim ekleniyor.

6. Az ama her gün çalış

Kelime ezberlemek için hafta sonu iki saat çalışmak, her gün 15–20 dakika çalışmaktan genellikle daha az verim sağlar. Kısa ve düzenli çalışma hem tekrar takvimine uyar hem de alışkanlık hâline gelir. Bir günü kaçırmak felaket değildir; önemli olan ertesi gün kaldığın yerden devam etmektir.

• Günlük yeni kelime sayısını gerçekçi tut. Her yeni kelime, ilerleyen günlerde tekrar yükü olarak geri gelir. Günde 50 yeni kelimeyle başlamak birkaç gün sonra tekrar yığınına dönüşür.
• Önce tekrar, sonra yeni kelime. Zamanı gelen tekrarları bitirmeden yenilerine geçme. Biriken tekrar, motivasyonu en hızlı düşüren şeydir.
• Hedefi süreye bağla. “Bir yılda B1” gibi bir hedef koyup kalan kelimeyi kalan günlere bölmek, her gün ne kadar çalışman gerektiğini netleştirir.
• Çalışmayı bir alışkanlığa bağla. Sabah kahvesinden sonra, servis yolculuğunda ya da akşam yemeğinden önce: her gün aynı anda çalışmak, karar verme yükünü ortadan kaldırır.

Ne kadar çalışacağını hesaplamak istersen kabaca şöyle düşün: Bir yeni kelimeyi öğrenmek ve ilk tekrarlarını yapmak birkaç dakika sürer. Günde 15 yeni kelime, tekrarlarla birlikte 20–25 dakikalık bir çalışma demektir ve bu tempoyla bir yılda birkaç bin kelimeyi tanır hâle gelebilirsin.

Günde kaç kelime ezberlemeli? Tekrar yükü hesabı

Günde kaç yeni kelime alman gerektiğini, yeni kelimeler değil tekrarlar belirler. Bunu somut görmek için uygulamanın tekrar kurallarını (1, 3, 7 gün, sonra aralığın yaklaşık 2,5 katına çıkması; unutulan kelimenin ertesi gün dönmesi) bir bilgisayar simülasyonunda 180 gün boyunca çalıştırdık. İki senaryo denedik: Tekrarların %90'ını ve %80'ini hatırlayan biri. Tablodaki sayılar, 20 farklı denemenin ortalamasıdır.

Tablodan üç sonuç çıkıyor:

• Tekrar yükü ilk aylarda büyür, sonra yavaşlar. Üçüncü ayda günlük tekrar sayısı, günlük yeni kelime sayısının yaklaşık 6,5 katına (%90 hatırlamada) ya da 9 katına (%80 hatırlamada) ulaşıyor.
• Unutmak yükü kalıcı olarak artırır. Sık unutulan kelimenin tekrar aralığı daha yavaş büyüdüğü için %80 hatırlayan biri, aynı sayıda yeni kelimeyle üçüncü ayda yaklaşık üçte bir daha fazla tekrar yapar.
• Günde 30 yeni kelime çoğu kişi için fazla. Kart başına 6–8 saniye sayarsak, 30 yeni kelimeyle kelime ezberleme işi üçüncü ayda yalnızca tekrar için günde 20–35 dakika ister; 15 yeni kelimede bu süre 10–17 dakikadır.

Bu yüzden önerimiz: Günde 10–15 yeni kelimeyle başla, tekrarların rahatça bittiğini gördükçe artır. Tekrarlar birikmeye başladıysa birkaç gün yeni kelimeyi azalt; kelime ezberleme sürecinde yeni kelimeye ara vermek, tekrar yığınının altında kalmaktan iyidir.

7. Kelimeyi kullan: oku, dinle, konuş

Kartlarla öğrendiğin bir kelimeyi bir metinde ya da konuşmada yeniden gördüğünde, kelime gerçekten senin olur. Kart, kelimeyi tanımanı sağlar; okuma ve dinleme ise onu farklı cümlelerde, farklı anlam tonlarıyla gösterir. Bu yüzden kelime ezberleme çalışmasının yanına kısa okuma ve dinleme alıştırmaları ekle:

• Seviyene uygun kısa metinler oku. Bilmediğin kelimeyi hemen bakıp öğrenebileceğin bir ortam seç.
• Cümleleri yazısını görmeden dinle ve anlamını çıkarmaya çalış.
• Öğrendiğin kelimelerle kendi cümleni kur, sesli söyle ve kendini kaydet.
• Günlük bir durumu (alışveriş, yol tarifi, iş görüşmesi) rol yaparak canlandır.

Kelime ezberlerken en sık yapılan 5 hata

1. Uzun listeleri bir oturumda bitirmeye çalışmak. 100 kelimelik listeyi bir akşamda “bitirmek” iyi hissettirir, ama bir hafta sonra elinde birkaç kelime kalır.
2. Kelime ezberlerken yalnızca okumak. Kelimeyi görüp “biliyorum” demek ile anlamını kendi kendine söyleyebilmek farklı şeylerdir.
3. Telaffuzu atlamak. Yanlış okunuşla öğrenilen kelime, konuşmada duyulduğunda tanınmaz.
4. Seviyeye uymayan kelimelerle başlamak. Çok ileri kelimeler hem zor hatırlanır hem de günlük hayatta seyrek karşına çıkar.
5. Unutunca baştan başlamak. Unutmak sürecin parçasıdır. Kelimeyi tekrar listesine geri koymak yeter.

Kısaca: 20 dakikalık kelime ezberleme rutini

1. Zamanı gelen kelimeleri tekrar et (5–10 dakika).
2. Seviyenden yeni kelimeleri cümleleriyle ve sesleriyle öğren (5–10 dakika).
3. Kısa bir okuma ya da dinleme alıştırması yap (5 dakika).

Bu üç adımlık kelime ezberleme rutinini birkaç hafta düzenli uyguladığında, tekrar ettiğin kelimelerin giderek daha seyrek karşına çıktığını, okuduğun metinlerde ise tanıdık kelimelerin arttığını fark edeceksin. Bu, unutma eğrisinin düzleştiğinin işaretidir.

Sık sorulanlar

Günde kaç kelime ezberlemeliyim?

Ayırabildiğin süreye bağlı. Hesabımıza göre üçüncü ayda günlük tekrar sayısı, günlük yeni kelime sayısının 6–9 katına çıkar. Günde 10–15 yeni kelime, tekrarlarıyla birlikte 20–30 dakikaya sığar ve çoğu kişi için sürdürülebilir.

Bir kelimeyi kalıcı ezberlemek için kaç kez tekrar etmek gerekir?

Kesin bir sayı yoktur. Uygulamanın takvimiyle hiç unutmadığın bir kelime altı tekrarda yarım yılı geçer (1., 4., 11., 29., 74. ve 186. gün). Önemli olan tekrar sayısından çok, tekrarların arasının giderek açılmasıdır.

Kelimeleri Türkçe karşılığıyla mı, İngilizce açıklamasıyla mı öğrenmeliyim?

Başlangıç ve orta seviyede Türkçe karşılık hızlı ve anlaşılırdır. Ama mutlaka bir İngilizce örnek cümleyle birlikte öğren; tek kelimelik çeviri, kelimenin nasıl kullanıldığını göstermez.

Unuttuğum kelimeleri baştan mı ezberlemeliyim?

Hayır. Unutmak sürecin doğal bir parçası. Hatırlayamadığın kelimeyi tekrar listesine geri koy ve kısa süre sonra yeniden sına; aralıklı tekrar bunun için vardır.

Uyumadan önce kelime ezberlemek işe yarar mı?

Uyku, gün içinde öğrenilenlerin pekişmesinde rol oynar; bu yüzden akşam yapılan kısa bir tekrar faydalı olabilir. Ama hangi saatte çalıştığından daha önemlisi, her gün çalışman ve ertesi gün tekrar etmendir.

Kelime ezberlemek için en iyi uygulama hangisi?

Tek bir en iyi uygulama yok. Seçerken aralıklı tekrar yapıp yapmadığına, kelimelerin seviyeye ayrılıp ayrılmadığına, örnek cümle ve ses sunup sunmadığına ve kendini sınamana izin verip vermediğine bak. Ayrıntılı ölçütler için kelime defteri, kart ve uygulama karşılaştırmamıza göz atabilirsin.

Kaynaklar

1. Ebbinghaus, H. (1885). Über das Gedächtnis. Leipzig: Duncker & Humblot.
2. Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning. Psychological Science, 17(3), 249–255. doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x
3. Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T. ve Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380. doi.org/10.1037/0033-2909.132.3.354
4. MacLeod, C. M., Gopie, N., Hourihan, K. L., Neary, K. R. ve Ozubko, J. D. (2010). The production effect. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 36(3), 671–685. doi.org/10.1037/a0018785
5. Nation, I. S. P. (2006). How large a vocabulary is needed for reading and listening? The Canadian Modern Language Review, 63(1), 59–82. doi.org/10.3138/cmlr.63.1.59

Bu yazı Sayın Dijital ekibi tarafından hazırlandı. Uygulamayla ilgili sayılar ve kurallar (kelime sayıları, tekrar aralıkları, zor kelime eşiği) doğrudan uygulamanın kendisinden alındı. Tekrar yükü tablosu, uygulamanın tekrar kuralları bir simülasyonda çalıştırılarak hesaplandı; gerçek bir kullanıcı grubundan ölçülmedi. Örnek cümleler bu yazı için özgün olarak yazıldı.